Koper – olejek eteryczny doTERRA

Koper włoski otwiera się słodko i natychmiast rozpoznawalnie. To zapach lukrecji, cukierków anyżowych i miodu, z zieloną, lekko ziołową krawędzią na starcie. Karta produktu opisuje go trzema słowami: lukrecja, słodycz, miód, i trudno o lepszy skrót.

W środku zapachu siedzi ciepło, które przypomina wypieki, ale bez cynamonowej ciężkości. Na końcu zostaje suche, ziołowe wybrzmienie z chłodnym akcentem, który ratuje całość przed przesłodzeniem. To jeden z niewielu olejków, które potrafią być jednocześnie kojące i pobudzające w odbiorze zapachowym.

W mieszankach koper włoski jest solistą, nie tłem. Wystarczy jedna kropla na kilka innych, żeby cała kompozycja stała się anyżowa.

Trzy pierwsze związki doTERRA podaje jako główne składniki tego olejku. Trans-anetol jest tu absolutnym dominantem i to on decyduje o wszystkim, co czujesz. W odbiorze jest wielokrotnie słodszy od cukru stołowego, przy czym mówimy o wrażeniu zapachowo-smakowym, nie o zawartości cukru, bo olejek eteryczny cukru nie zawiera w ogóle.

Fenchon jest związkiem typowym dla nasion fenkułu i to on odpowiada za lekko gorzkawy, chłodny cień pod słodyczą. Odmiana słodka, z której powstaje ten olejek, ma go znacznie mniej niż odmiana gorzka, i dlatego pachnie deserowo, a nie zielarsko.

Dokładne proporcje różnią się między partiami, bo zależą od pogody, terminu zbioru i regionu uprawy. Skład swojej butelki sprawdzisz w raporcie z badań po numerze partii z dna opakowania.

To jest najczęstsza pomyłka przy tym zamówieniu i winna jest jej polska nazwa. Kiedy po polsku mówimy „koper” bez przymiotnika, prawie zawsze mamy na myśli koperek ogrodowy, czyli tę zieloną, pierzastą nać z pęczka, która ląduje na młodych ziemniakach, w mizerii i w słoiku z ogórkami. Po łacinie to Anethum graveolens, po angielsku Dill.

Ten olejek to zupełnie inna roślina. Koper włoski, czyli fenkuł, po łacinie Foeniculum vulgare, po angielsku Fennel. Ta sama rodzina botaniczna, selerowate, i podobne pierzaste liście, ale inny rodzaj, inny skład i całkowicie inny zapach. Fenkuł jest słodki i anyżowy przez trans-anetol. Koperek ogrodowy jest zielony i ogórkowy przez karwon. Nie da się ich podmienić w przepisie i nie da się pomylić po pierwszym powąchaniu.

Prosta zasada zakupowa. Jeśli szukasz zapachu, który znasz z ogórków kiszonych i sosu koperkowego, to nie jest ten produkt i doTERRA nie ma go w kolekcji. Jeśli szukasz słodkiej lukrecji i anyżu do zup, past i wypieków, to jest dokładnie to.

Każda partia przechodzi zestaw badań CPTG, w tym chromatografię gazową i spektrometrię mas. Przy koprze włoskim ma to bardzo konkretne znaczenie, bo trans-anetol jest związkiem, który łatwo i tanio zsyntetyzować, a syntetyczny anetol jest jednym z najczęstszych zafałszowań w tej grupie surowców. Chromatografia pokazuje nie tylko ile anetolu jest w butelce, ale też co mu towarzyszy, a to właśnie towarzystwo zdradza, czy olejek naprawdę przyjechał z destylatora, czy z reaktora.

Badanie odróżnia też odmianę słodką od gorzkiej po zawartości fenchonu, a olejek z nasion od taniej frakcji z zielonych części rośliny.

Na dnie butelki znajdziesz numer partii. Po jego wpisaniu na stronie Source to You zobaczysz raport z badań dokładnie dla swojego opakowania, a nie dla przykładowej próbki.

Nazwa łacińska

Foeniculum vulgare

Część rośliny

Nasiona

Metoda pozyskania

Destylacja parą wodną

Pochodzenie

Europa, region śródziemnomorski

Pojemność

15 ml

Główne związki

Trans-anetol, alfa-pinen, limonen

Nuta zapachowa

Serca

→ przesuń palcem

Kiedy pierwszy raz otworzysz tę butelkę, prawdopodobnie pomyślisz „anyż”. To trafna reakcja i ma dokładne wyjaśnienie chemiczne. Za anyżowy zapach odpowiada jedna konkretna cząsteczka, trans-anetol, i to ona dominuje w kilku roślinach, które botanicznie nie mają ze sobą wiele wspólnego.

Trans-anetol znajdziesz w koprze włoskim, w anyżu zwyczajnym z rodziny selerowatych, w badianie, czyli anyżu gwiazdkowatym z zupełnie innej rodziny, i w mniejszej ilości w estragonie. Rośliny są różne, zapach jest podobny, bo cząsteczka jest ta sama. To dokładnie ten sam mechanizm co przy mentolu, który sprawia, że kilka niespokrewnionych roślin pachnie chłodem.

Praktyczny wniosek jest prosty. Jeśli lubisz anyżowe cukierki, likier anyżowy albo chińską przyprawę pięciu smaków, koper włoski ci się spodoba. Jeśli anyż zdecydowanie nie jest twoim zapachem, ten olejek też nim nie będzie, bo to w gruncie rzeczy ta sama nuta w innym opakowaniu.

Butelka 15 ml to około 300 kropli, a butelka 5 ml około 100 kropli. Przy koprze włoskim to liczba wyjątkowo hojna, bo w kuchni prawie nigdy nie używasz pełnej kropli, tylko wykałaczki, czyli jej ułamka. Realnie jedna butelka obsługuje setki potraw.

W dyfuzorze zużycie jest większe, trzy do czterech kropli na sesję, więc czysto zapachowo wyjdzie około siedemdziesięciu pięciu dyfuzji. Ponieważ karta produktu w wersji europejskiej wyznacza limit jednej kropli na dobę przy użyciu wewnętrznym, przy takim scenariuszu jedna butelka teoretycznie starcza na blisko rok.

• Stosuj wyłącznie rozcieńczony, w kuchni i na skórze. Karta produktu mówi o tym wprost
• Karta produktu w wersji europejskiej wyznacza limit: nie więcej niż jedna kropla na dobę
• Producent wskazuje: jeśli jesteś w ciąży, karmisz albo pozostajesz pod stałą opieką lekarską, skonsultuj użycie z lekarzem przed sięgnięciem po ten olejek
• Przechowuj poza zasięgiem dzieci, butelka wygląda niewinnie, a zawartość jest bardzo skoncentrowana
• Unikaj okolic oczu, powiek, wnętrza uszu i błon śluzowych
• Jeśli olejek trafi do oka, przemyj je olejem roślinnym, nie wodą, i skontaktuj się z lekarzem
• Możliwa wrażliwość skóry, dlatego przy pierwszym użyciu zrób próbę na małym fragmencie przedramienia i odczekaj dobę
• Do kuchni używaj wyłącznie wtedy, gdy etykieta twojego opakowania na to wskazuje
• Przechowuj w chłodnym miejscu, z dala od bezpośredniego słońca, butelka zawsze szczelnie zamknięta

Czy to jest ten koperek, który sypie się na ziemniaki?
Nie. To jest koper włoski, czyli fenkuł, po łacinie Foeniculum vulgare, po angielsku Fennel. Pachnie słodko i anyżowo, jak lukrecja. Koperek ogrodowy z pęczka to inna roślina, Anethum graveolens, po angielsku Dill, i pachnie zielono oraz ogórkowo. Polska nazwa jest myląca, bo obie zaczynają się od słowa koper, ale to dwa różne gatunki i dwa różne zapachy. doTERRA ma w kolekcji tylko ten pierwszy.

Dlaczego pachnie jak anyż, skoro to koper?
Bo zawiera tę samą cząsteczkę co anyż. Trans-anetol dominuje w składzie kopru włoskiego, anyżu zwyczajnego i badianu, mimo że to trzy różne rośliny. Zapach bierze się z cząsteczki, nie z pokrewieństwa botanicznego, więc podobieństwo jest tu całkowicie na miejscu.

Ile kropli do dyfuzora?
Trzy do czterech kropli na 100 ml wody, dokładnie tak, jak podaje karta produktu. To olejek bardzo intensywny, więc przy pierwszej próbie zacznij od trzech i dodaj dwie krople cytryny, żeby rozjaśnić anyżową słodycz.

Czy mogę używać go w kuchni?
Tylko jeśli etykieta twojego opakowania na to wskazuje. Oznakowanie w Unii Europejskiej różni się od amerykańskiego, więc sprawdź opis na swojej butelce. Karta europejska podaje przy tym jasny limit: olejek stosuje się wyłącznie rozcieńczony i nie więcej niż jedną kroplę na dobę.

Dodałem kroplę i potrawa jest za słodka. Co zrobić?
To najczęstszy błąd przy tym olejku. Trans-anetol w odbiorze jest wielokrotnie słodszy od cukru, więc pełna kropla to zwykle za dużo na jedną porcję. Ratunkiem jest zwiększenie objętości potrawy albo dodanie kwasu, na przykład soku z cytryny. Następnym razem użyj wykałaczki zamiast zakraplacza.

Z czym najlepiej go mieszać?
Z cytrusami i z resztą przypraw z nasion. Cytryna i limonka rozjaśniają anyżową słodycz, kolendra z nasion i kardamon budują z nim ciepłą, przyprawową bazę, czarny pieprz i imbir dają wytrawną przeciwwagę. Mięta pieprzowa robi z nim zaskakująco świeży duet, bo chłód mentolu ładnie kontruje słodycz anetolu.

Czym różni się koper włoski słodki od gorzkiego?
To dwie odmiany tego samego gatunku. Odmiana słodka, z której powstaje ten olejek, ma dużo trans-anetolu i mało fenchonu, dlatego pachnie deserowo i lukrecjowo. Odmiana gorzka ma znacznie więcej fenchonu i pachnie ostrzej, bardziej zielarsko i kamforowo. W kuchni używa się prawie wyłącznie odmiany słodkiej.

Jak długo zachowuje właściwości?
Zamknięta butelka przechowywana z dala od światła zwykle utrzymuje jakość kilka lat. Po otwarciu warto zużyć ją w ciągu dwóch do trzech lat. Olejki bogate w anetol i pineny nie lubią ciepła ani powietrza, więc trzymaj butelkę szczelnie zakręconą i z dala od kuchennej płyty.