Nard – olejek eteryczny doTERRA

Karta produktu opisuje ten aromat trzema słowami: drzewny, korzenny, stęchły. To rzadki przypadek, w którym producent nie próbuje niczego upiększyć, bo nie da się.

Zaczynajmy od uczciwości. Nard nie pachnie jak nic, co znasz z półki z kosmetykami. Otwiera się ziemiście i wilgotnie, jak wykopany korzeń i mokry mech, po chwili robi się korzenny i lekko piżmowy, a zostaje ciężka, słodkawo stęchła baza, która trzyma się na skórze wiele godzin. Część osób odbiera go jako zapach starej biblioteki i mokrej ziemi po deszczu. Część mówi wprost, że pachnie piwnicą.

Dlatego to nie jest olejek dla kogoś, kto zaczyna przygodę z aromaterapią. Jeżeli chcesz, żeby dom po prostu ładnie pachniał, weź lawendę albo dziką pomarańczę. Nard bierze się świadomie, gdy szukasz konkretnie ciężkiej nuty bazy do własnych kompozycji albo gdy chcesz mieć w domu zapach, który ma dwa tysiące lat historii.

Dobra wiadomość jest taka, że w mieszance nard zachowuje się zupełnie inaczej niż solo. Jedna kropla schodzi w tło i pogłębia całość, nie krzycząc na pierwszym planie.

Nardostachys jatamansi należy do rodziny kozłkowatych, tej samej co waleriana, i to od razu tłumaczy charakter zapachu. Destyluje się nie kwiat i nie liść, tylko podziemną część rośliny: pokryte włóknami kłącze wraz z korzeniem. Karta produktu podaje korzeń jako część rośliny, a w praktyce do kotła trafia całe kłącze z korzeniami, bo to w nim siedzi olejek.

Za profil odpowiadają przede wszystkim ciężkie seskwiterpeny. Producent wymienia dwa główne składniki: jatamanson i gurjunen. To związki o dużej masie cząsteczkowej, które parują bardzo wolno, i właśnie dlatego nard jest podręcznikową nutą bazy oraz naturalnym fiksatorem w perfumerii.

Olejek jest ciemny, gęściejszy od cytrusów i intensywnie barwiący. To normalne dla surowca korzeniowego i nie jest oznaką wady.

Nard ma dłuższą udokumentowaną historię jako produkt luksusowy niż jakikolwiek inny olejek w tym katalogu. Pieśń nad Pieśniami wymienia go z nazwy. Rzymianie sprowadzali maść nardową karawanami z Indii i przechowywali ją w alabastrowych flakonach, bo alabaster nie przepuszczał zapachu. Pliniusz Starszy opisał nard w swojej encyklopedii przyrodniczej jako jeden z najdroższych towarów imperium.

Najbardziej znana scena z jego udziałem to namaszczenie w Betanii, opisane w Ewangeliach. Kobieta rozbija alabastrowy flakon czystej maści nardowej i wylewa jej zawartość. Obecni komentują, że można było ją sprzedać za sumę odpowiadającą rocznej pracy robotnika. To jest zapis wartości, jaką miał wtedy ten zapach: nie drobny wydatek, tylko majątek albo dar godny króla.

Powód takiej wyceny był prozaiczny. Nard nie rósł nigdzie w zasięgu śródziemnomorskiego świata. Trzeba go było wykopać w Himalajach, znieść w koszach w doliny, przewieźć przez pół Azji i dopiero potem sprzedać. Każde ogniwo tego łańcucha dokładało swoje. W praktyce był to zapach zarezerwowany dla świątyń, dworów i najważniejszych okazji w życiu, stąd zwyczaj namaszczania nim osób, którym chciano okazać najwyższy szacunek.

Sama roślina do dziś nie daje się udomowić na skalę przemysłową. Rośnie tam, gdzie rośnie, i dokładnie ta jedna okoliczność sprawia, że po dwóch tysiącach lat nard nadal jest towarem rzadkim, a butelka ma 5 ml zamiast 15 ml.

Nardostachys jatamansi rośnie w strefie subalpejskiej i alpejskiej Himalajów, na wysokościach od około 3000 do 5000 metrów. To teren bez dróg, bez plantacji i bez nawadniania. Zbieracze wychodzą w góry z namiotami, koszami i zapasem jedzenia, i zostają tam przez wiele dni, aż kosze się napełnią.

Okno zbioru jest bardzo wąskie. Sezon otwiera się w sierpniu i domyka w listopadzie, ale samo wykopywanie trwa zwykle od 15 do 20 dni w całym roku. Poza tym oknem kłącze albo nie ma jeszcze pełnej zawartości olejku, albo góry są już nie do przejścia.

Gatunek jest wpisany do załącznika II konwencji CITES, czyli międzynarodowego porozumienia o handlu zagrożonymi gatunkami. Wpis obowiązuje od 1997 roku i obejmuje całe oraz krojone kłącza i korzenie. W praktyce oznacza to, że nardu nie wolno legalnie zbierać ani wywozić bez pozwolenia, a każda partia surowca musi mieć papiery.

W Nepalu zbiór nadzoruje rządowy Departament Lasów i Ochrony Gleby. doTERRA kupuje olejek wyłącznie od destylarni i partnerów, którzy przedstawiają certyfikaty CITES i pozwolenia na produkcję oraz legalny eksport. Firma prowadzi tam zaopatrzenie w modelu Co-Impact Sourcing, czyli przez bezpośrednie umowy ze zbieraczami i lokalnymi destylarniami, z płatnościami na czas i po ustalonej stawce zamiast sezonowej licytacji.

To ma konkretne przełożenie na ludzi. Według danych o handlu jatamansi zbiór w kilku nepalskich dystryktach daje pracę i część rocznego dochodu kilkunastu tysiącom osób w rejonach, w których innych źródeł dochodu praktycznie nie ma. Jednocześnie populacje dziko rosnącego nardu maleją przez nadmierne pozyskanie, dlatego limity, pozwolenia i krótki sezon nie są formalnością, tylko warunkiem, żeby ten olejek w ogóle istniał za dwadzieścia lat.

Każda partia przechodzi zestaw badań CPTG, między innymi chromatografię gazową i spektrometrię mas, które pokazują rzeczywisty profil związków w oleju. Przy nardzie kluczowe są jatamanson i gurjunen.

Nard należy do olejków najczęściej fałszowanych na rynku, i to z dwóch powodów naraz. Po pierwsze jest rzadki i drogi. Po drugie jego zapach jest tak nietypowy, że przeciętny nos nie ma z czym go porównać, więc rozcieńczenie olejem bazowym albo domieszka tańszego surowca korzeniowego przechodzi niezauważona. Chromatografia to widzi.

Na dnie butelki znajdziesz numer partii. Po jego wpisaniu na stronie Source to You zobaczysz raport z badań dokładnie dla swojego opakowania, a nie dla przykładowej próbki.

Nazwa łacińska

Nardostachys jatamansi

Część rośliny

Kłącze i korzeń

Metoda pozyskania

Destylacja parą wodną

Pochodzenie

Nepal, Himalaje

Pojemność

5 ml

Główne związki

Jatamanson, gurjunen, seskwiterpeny

Nuta zapachowa

Bazy

Jeżeli komponujesz własne mieszanki, nard jest jednym z najciekawszych surowców, jakie możesz mieć w szufladzie. Karta produktu wymienia wprost olejki, z którymi łączy się najlepiej: kadzidło, jałowiec, mirra i wetiweria, a do kompozycji perfumeryjnych także goździk, cyprys, geranium, lawenda, dzika pomarańcza i róża.

Zasada jest prosta. Nard idzie na dno, zawsze pierwszy i zawsze w najmniejszej ilości. Jedna kropla na dziesięć kropli nośnika to proporcja z karty produktu i jednocześnie granica, powyżej której zaczyna dominować całą mieszankę.

→ przesuń palcem

Butelka ma 5 ml, czyli około 100 kropli. To mniej niż w standardowym opakowaniu 15 ml, które daje około 300 kropli, i taki format ma przy nardzie sens, bo tego olejku i tak używa się pojedynczymi kroplami.

Policzmy to wprost. Wieczór z dyfuzorem to trzy krople, czyli około trzydziestu trzech wieczorów z jednego opakowania. Roller perfumeryjny bierze jedną kroplę, więc butelka wystarczy na sto takich mieszanek. Przy jednej kropli tygodniowo, na przykład do porcji kremu w niedzielny wieczór, opakowanie schodzi blisko dwa lata.

To nie jest butelka do zużycia w miesiąc. To butelka, która stoi w szufladzie i schodzi po kropli, dokładnie w tym samym rytmie, w jakim schodziła przez ostatnie dwa tysiące lat.

• Przechowuj poza zasięgiem dzieci
• Unikaj kontaktu z oczami, wnętrzem uszu i miejscami wrażliwymi
• Możliwa wrażliwość skóry, dlatego zawsze rozcieńczaj przed aplikacją
• W ciąży, w czasie karmienia i przy chorobach przewlekłych skonsultuj się z lekarzem
• Karta europejska podaje wyłącznie stosowanie aromatyczne i na skórę, nie dodawaj tego olejku do wody ani do potraw
• Przy pierwszym użyciu zrób próbę na małym fragmencie skóry i odczekaj dobę
• Olejek jest ciemny i barwiący, uważaj na jasne tkaniny i pościel
• Przechowuj w chłodnym miejscu, z dala od bezpośredniego słońca, zawsze szczelnie zamkniętą butelkę
• Nie stosuj zamiast opieki lekarskiej ani jako terapii jakiejkolwiek dolegliwości

Dlaczego butelka ma tylko 5 ml?
Bo tyle surowca realnie jest. Nard rośnie dziko powyżej 3000 metrów w Himalajach, wykopuje się go ręcznie w oknie kilkunastu dni w roku, a gatunek objęty jest ochroną CITES, więc ilość, jaką wolno pozyskać, wyznaczają limity i pozwolenia. Format 5 ml to nie oszczędność producenta, tylko konsekwencja tego, ile nardu w ogóle wychodzi z gór w jednym sezonie.

Czy nard ładnie pachnie?
Odpowiemy szczerze: dla większości osób nie od pierwszego wąchnięcia. To zapach ziemi, mokrego mchu, korzenia i lekko stęchłej słodyczy, zupełnie nietypowy dla współczesnego nosa przyzwyczajonego do cytrusów i kwiatów. Kupuje się go z ciekawości, dla historii albo jako nutę bazy do własnych kompozycji, a nie po to, żeby dom pachniał przyjemnie od progu.

Czym różni się od wetiwerii?
To najbliższy zapachowo produkt w katalogu i najczęstsze pytanie przy tej butelce. Wetiweria jest ziemista, dymna i słodko orzechowa, a przy tym gęsta jak melasa. Nard jest bardziej mchowy, korzenny i wyraźnie stęchły, mniej słodki i bardziej wilgotny. Wetiweria jest łatwiejsza do polubienia i tańsza w przeliczeniu na kroplę, nard jest rzadszy i ciekawszy dla kogoś, kto już zna ciężkie nuty bazy.

Czy to ten sam nard, o którym mowa w Biblii?
Tak, chodzi o tę samą roślinę. Nardostachys jatamansi z Himalajów to surowiec, z którego wytwarzano starożytną maść nardową wymienioną w Pieśni nad Pieśniami i w opisie namaszczenia w Betanii. Różni się forma: wtedy była to maść na tłustej bazie, dziś jest to olejek destylowany parą wodną. Podajemy to jako fakt historyczny i kulturowy, nie jako obietnicę czegokolwiek.

Czy zbiór nardu jest legalny?
Tak, pod warunkiem że odbywa się na pozwolenia. Gatunek figuruje w załączniku II konwencji CITES od 1997 roku, więc kłącza i korzenie można pozyskiwać oraz eksportować wyłącznie z odpowiednimi dokumentami. W Nepalu proces nadzoruje rządowy Departament Lasów i Ochrony Gleby, a doTERRA kupuje olejek tylko od destylarni, które przedstawiają certyfikaty CITES i pozwolenia eksportowe.

Czy nard można spożywać?
Nie. Karta europejska podaje wyłącznie stosowanie aromatyczne oraz na skórę w rozcieńczeniu. Traktuj tę butelkę jako olejek do dyfuzora, do kosmetyków własnych i do kompozycji zapachowych.

Jak długo zachowuje jakość?
Nard należy do olejków korzeniowych, które z czasem gęstnieją i ciemnieją, ale nie tracą przez to charakteru, podobnie jak paczula i wetiweria. Zamknięta butelka trzymana z dala od światła spokojnie wytrzymuje kilka lat, a przy jednej kropli na raz to bardzo dużo czasu.