Aromaterapia, którą znamy w Polsce z gabinetów i z półki w drogerii, wyrosła z tradycji brytyjskiej lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Olejek był tam materiałem do masażu i do pielęgnacji skóry, rozcieńczonym w oleju bazowym. Podawanie doustne po prostu nie należało do tego zestawu narzędzi.

Równolegle we Francji rozwinęła się aromatologia bliższa medycynie. Olejek trafiał tam do kapsułek i czopków, a dawkę ustalał lekarz albo farmaceuta. Marki, które weszły na rynek amerykański w latach dziewięćdziesiątych, przeniosły ten model do sprzedaży bezpośredniej i to wtedy pytanie o picie olejków stało się sporem.

Ostatni wiersz jest tu najważniejszy, bo obie szkoły mówią w praktyce to samo zdanie, tylko innym akcentem. Robert Tisserand, autor podręcznika bezpieczeństwa, na który powołuje się cała strona brytyjska, w wywiadzie z 2015 roku powiedział wprost: „I have never said you should not ingest essential oils”, i zaraz dodał warunek, że trzeba wiedzieć, po co się to robi i w jakiej dawce. Instytut jego imienia w swoich wytycznych idzie krok dalej i pisze: „Do not ingest essential oils unless advised to do so by a practitioner who is qualified to prescribe essential oils in this way”.

Stanowisko organizacji zawodowej Alliance of International Aromatherapists z 26 lutego 2010 roku brzmi podobnie: nie popiera terapeutycznego stosowania wewnętrznego, o ile nie zaleci go osoba wyszkolona na odpowiednim poziomie klinicznym. To nie jest zakaz połykania, to jest warunek dotyczący tego, kto podejmuje decyzję.

Na pytanie, czy można pić olejki eteryczne, europejska etykieta odpowiada precyzyjniej niż jakikolwiek poradnik. W Europie ten sam olejek, który w Stanach ma na etykiecie trzy sposoby użycia, dostaje tylko jeden. Producent tłumaczy to w materiale o zmianie etykiet jednym zdaniem: „Aby nasz produkt był zgodny z regulacjami obowiązującymi obecnie w Europie, musimy jednoznacznie określić jeden sposób użycia”. Stąd trzy kategorie, które zobaczysz na polskich opakowaniach.

Kategoria jest deklaracją prawną, a nie opisem składu. Ta sama zawartość butelki może być w jednym kraju aromatem spożywczym, a w innym kosmetykiem, bo różnią się przepisy, nie olejek. Dla ciebie praktyczny wniosek jest jeden i twardy: jeśli twoje opakowanie nie mówi „aromat spożywczy”, ten olejek nie idzie do ust, niezależnie od tego, co pokazuje amerykański film.

Drugi element to dawka. W materiale producenta o nowych etykietach zalecenie brzmi: stosuj tylko jedną kroplę dziennie. Dokument doprecyzowuje, że limit dotyczy jednego rodzaju olejku na dobę, a nie wszystkich olejków razem. Tę samą zasadę znajdziesz na karcie ZenGest, gdzie europejska wersja podaje jedno przeznaczenie, aromatyzowanie potraw, zawsze rozcieńczone i najwyżej jedną kroplą na dobę.

To jest ta część, którą pomija strona mówiąca „nigdy”. W Unii Europejskiej część olejków eterycznych funkcjonuje jako produkt leczniczy roślinny podawany doustnie, z ustalonym wskazaniem, dawką i czasem stosowania. Monografie publikuje Europejska Agencja Leków i są jawne.

Zwróć uwagę na liczby przy mięcie. Dobowe 0,6 do 1,2 ml to przy przeliczniku dwudziestu kropli na mililitr mniej więcej dwanaście do dwudziestu czterech kropli. To kilkanaście razy więcej niż jedna kropla dopuszczona przez etykietę aromatu spożywczego. Różnica nie leży w tym, że lek jest mocniejszy, tylko w trzech rzeczach naraz: jest to kapsułka dojelitowa, która nie uwalnia olejku w żołądku, jest wskazanie medyczne i jest ktoś, kto to zalecił.

Monografia mięty wymienia też przeciwwskazania dla drogi doustnej: choroby wątroby, zapalenie dróg żółciowych, kamica żółciowa i inne zaburzenia dróg żółciowych oraz bezkwaśność soku żołądkowego. Sama roślina jest nieszkodliwa w herbacie, a jej olejek w kapsułce ma listę przeciwwskazań jak lek, bo nim jest. Więcej o samej mięcie napisałem w osobnym artykule o olejku miętowym.

Wniosek z tej sekcji jest niewygodny dla obu skrajnych stanowisk. Zdanie „olejków nie wolno przyjmować doustnie” jest w Europie nieprawdziwe, bo część z nich jest tak zarejestrowana. Zdanie „skoro to lek doustny, to mogę sobie kapnąć do wody” jest nieprawdziwe tym bardziej, bo kapsułka dojelitowa i szklanka wody to dwie zupełnie różne drogi podania.

Odpowiedź na pytanie, jakie olejki eteryczne można spożywać, zawsze zaczyna się od butelki, którą trzymasz w ręku. Jeżeli etykieta mówi „aromat spożywczy”, olejek jest przeznaczony do żywności i obowiązuje limit jednej kropli na dobę. Jeżeli mówi „kosmetyk” albo „środek chemiczny”, lista kończy się w tym miejscu, nawet jeśli ten sam olejek gdzie indziej jest przyprawą.

Jest za to druga lista, przy której kategoria nie ma znaczenia, bo chodzi o samą chemię. Amerykańskie centrum zatruć opisuje te olejki jako szczególnie niebezpieczne po połknięciu:

Mięta polej, po angielsku pennyroyal, jest w tym samym zestawie jako silnie toksyczna dla wątroby, ale w ofercie doTERRA jej nie ma. Golteria i rozmaryn bogaty w kamforę już tak i to nie w osobnych butelkach, tylko w składzie. Pełny skład Deep Blue z karty na rynek polski wymienia zarówno olejek z kwiatów, liści i łodygi golterii, jak i olejek rozmarynowy. To jest gotowa mieszanka do skóry, oznaczona jako kosmetyk, i dobry przykład tego, dlaczego mieszanki sprawdza się po składzie, a nie po nazwie.

Etykieta europejska dopuszcza jedną kroplę na dobę z jednego olejku. Instytut Tisseranda, czyli strona ostrożna, pisze: „One or two drops of most essential oil can be safely taken in a day, but more than this is not recommended”. Sam Tisserand w cytowanym wywiadzie mówi o jednej lub dwóch kroplach dziennie, że to jest w porządku, i oddziela to od dawki terapeutycznej.

Skala jest więc ustalona i jest to skala pojedynczych kropli, nie łyżeczek. Spór zaczyna się dopiero powyżej niej, przy dawkach liczonych w mililitrach, i tam przechodzi do rąk kogoś, kto potrafi je uzasadnić.

Druga rzecz, przy której obie strony się zgadzają, to nośnik. Instytut Tisseranda formułuje to jednym zdaniem: „Do not take essential oils either undiluted or in water, as there is a risk of mouth/stomach irritation”. Olejek eteryczny nie rozpuszcza się w wodzie, więc w szklance nie powstaje roztwór, tylko kropelki czystego olejku pływające po powierzchni, które trafiają na błonę śluzową w stężeniu stuprocentowym. Śluzówka jest przy tym wrażliwsza niż skóra. Jak to działa przy nakładaniu na ciało, rozpisałem w artykule o rozcieńczaniu olejków.

Ta lista jest całą praktyczną odpowiedzią na pytanie, czy można pić olejki eteryczne u siebie w kuchni. Sześć odhaczonych punktów to minimum, przy którym w ogóle warto rozważać tę drogę. Jeden nieodhaczony wystarczy, żeby zostać przy dyfuzorze i przy skórze, bo te dwie drogi dają ten sam olejek bez ryzyka podrażnienia przewodu pokarmowego.

Zespół z Uniwersytetu w Sydney policzył zgłoszenia dotyczące olejków eterycznych i wyszło 4412 przypadków narażenia w cztery lata, z tendencją rosnącą o 5,3 procent rocznie. W 1387 zgłoszeniach, czyli w 31 procentach, w chwili telefonu występowały już objawy zatrucia.

Te liczby mówią przede wszystkim o dziecku, które dosięgnęło butelki, a nie o dorosłym z kapsułką. Ale 13 procent to pozycja „błędy terapeutyczne”, czyli sytuacje, w których ktoś świadomie podał olejek i podał go źle. To jest dokładnie ta część statystyki, na którą masz wpływ, i jedyny powód, dla którego ten artykuł w ogóle wymienia dawki.

Praktyczny wniosek dotyczy przechowywania. Butelka z zakraplaczem wygląda dla dziecka jak każda inna buteleczka, a przy olejkach z listy powyżej wystarczy jeden łyk. Trzymaj je wysoko i zamknięte. Lawenda, o której napisałem osobny artykuł, jest w tym zestawieniu trzecia, więc łagodny zapach niczego tu nie przesądza.

Po pierwsze, tak, olejki eteryczne można pić i jeść w określonych warunkach, a w Europie część z nich ma nawet status produktu leczniczego, z monografią, dawką i listą przeciwwskazań. Zdanie „nigdy, pod żadnym pozorem” jest po prostu nieprawdziwe.

Po drugie, butelka z twojej półki prawie na pewno nie jest tym produktem leczniczym. Kategoria na jej etykiecie mówi, co producent dla niej przewidział, i to jest jedyna informacja, jakiej potrzebujesz do decyzji. Aromat spożywczy oznacza kuchnię i jedną kroplę na dobę. Kosmetyk i środek chemiczny oznaczają skórę i powietrze.

Po trzecie, jeśli szukasz doustnego olejku na konkretną dolegliwość, szukasz leku, a nie suplementu smaku. Wtedy właściwym adresem jest lekarz albo farmaceuta, bo to on ma prawo ustalić dawkę, sprawdzić interakcje z tym, co już bierzesz, i powiedzieć, kiedy przerwać.

Reszta to szczegóły. Jeżeli dopiero zaczynasz i zastanawiasz się, od czego, porównanie dróg zakupu i pierwszej apteczki opisałem w tekście o tym, jak kupić olejki doTERRA.