Wrotycz marokański – olejek eteryczny doTERRA

doTERRA opisuje aromat trzema słowami: owocowy, miękki, balsamiczny. To jedno z bardziej zaskakujących zestawień w katalogu, bo po nazwie „wrotycz” spodziewasz się ostrego, ziołowego zapachu z rodziny piołunu, a dostajesz coś słodkiego i ciepłego.

Buteleczka otwiera się owocowo, z jasną, lekko kamforową iskrą, za którą stoi sabinen. Po chwili wchodzi miękkie, trochę jabłkowe centrum, a na dnie zostaje balsamiczna, ciemna słodycz. Właśnie ta ostatnia warstwa gra w mieszance Deep Blue, gdzie wrotycz marokański siedzi w bazie i dokłada głębię obok kocanki i rumianku.

W dyfuzorze zapach jest zdecydowanie delikatniejszy w odbiorze niż w butelce i nie zajmuje całego pokoju. Trzy krople wystarczą na średnie pomieszczenie.

To jest najciekawsza historia w całej buteleczce i warto ją opowiedzieć dokładnie.

Tanacetum annuum kwitnie na żółto. Pole tej rośliny w północnym Maroku wygląda jak pole rumianku albo wrotyczu z polskiego rowu: drobne, żółte koszyczki kwiatowe, zielone liście, ani śladu błękitu. W soku rośliny nie ma żadnego niebieskiego barwnika. Nie da się go z niej wycisnąć, bo go tam po prostu nie ma.

W roślinie jest za to matrycyna, bezbarwny związek z grupy proazulenów. Podczas destylacji parą wodną matrycyna trafia pod działanie gorąca i pary, rozpada się i przekształca w chamazulen, czyli azulen o intensywnej barwie indygo. Cały ten proces zachodzi w kotle, nie w polu. Destylator nie wyciąga koloru z rośliny, tylko go tworzy.

Dlatego destylacja wrotyczu marokańskiego trwa dłużej niż przy większości ziół. Skrócenie procesu oznacza mniej chamazulenu i bledszy olejek. Barwa jest więc jednocześnie efektem ubocznym i podpisem dobrze przeprowadzonej destylacji.

Ten sam mechanizm odpowiada za kolor kilku innych olejków. Rumianek niemiecki, krwawnik z duetu Yarrow Pom i wrotycz marokański są niebieskie z dokładnie tego samego powodu, choć pochodzą z trzech różnych roślin. Wszystkie trzy mają w surowcu proazuleny i wszystkie trzy dostają swój błękit dopiero w destylarni.

Praktyczny wniosek: intensywny granat sam w sobie nie mówi, jaki olejek masz w ręku. Mówi tylko, że w roślinie były proazuleny, a destylacja trwała wystarczająco długo.

Skład wrotyczu marokańskiego rozstrzyga jedną ważną rzecz. Chamazulen, mimo że najbardziej rzuca się w oczy, nie jest wcale najliczniejszym związkiem w butelce. Największą część stanowi sabinen, a chamazulen jest w stosunkowo niewielkiej ilości, tyle że o niesamowitej sile barwienia. Kilka procent wystarczy, żeby cała zawartość butelki wyglądała jak atrament.

Wysokie stężenie kamfory to drugi charakterystyczny rys tego olejku. To ten sam związek, który daje kamforowy rdzeń hiszpańskiemu rozmarynowi, i to on odpowiada za wrażenie chłodu po rozprowadzeniu kropli na skórze.

Na dnie karty produktu znajdziesz jeszcze pełną nazwę surowca: olejek z kwiatów, liści i łodyg wrotyczu marokańskiego (Tanacetum annuum). Ta sama pozycja pojawia się w składzie mieszanki Deep Blue, gdzie wrotycz jest jednym z dwunastu olejków i to od niego pochodzi niebieskawy odcień całej kompozycji.

To rozróżnienie jest ważniejsze, niż wygląda, i warto je przeczytać do końca.

Polska nazwa „wrotycz” obejmuje cały rodzaj Tanacetum, a w polskim internecie zdecydowanie dominuje wrotycz pospolity, czyli Tanacetum vulgare. To ta wysoka roślina o płaskich, żółtych baldachach, którą widuje się przy drogach i na miedzach. Jej olejek zawiera duże ilości tujonu, związku uznawanego za neurotoksyczny, i z tego powodu obrósł ostrzeżeniami, przepisami i zakazami.

W tej buteleczce jest wrotycz marokański, czyli Tanacetum annuum. Inny gatunek, inna roślina, inny skład. Roczna, niska, rosnąca dziko wyłącznie w rejonie północnego Maroka, a jej olejek jest praktycznie pozbawiony tujonu i za to bogaty w sabinen, kamforę i chamazulen. Wspólna jest tylko polska nazwa rodzajowa.

Konsekwencja jest prosta i praktyczna. Jeśli wpiszesz w wyszukiwarkę samo słowo „wrotycz”, trafisz na treści o zupełnie innej roślinie niż ta, którą masz w ręku. Dlatego przy tym produkcie zawsze sprawdzaj nazwę łacińską na etykiecie. Tanacetum annuum to ten olejek. Tanacetum vulgare to nie ten.

Dla porządku: doTERRA nie ma w ofercie olejku z wrotyczu pospolitego i nigdy go nie miała.

Producent pisze o tym wprost na karcie produktu, więc i my napiszemy wprost: ten olejek barwi. Granat jest naprawdę intensywny i wystarczy kropla, żeby na białym ręczniku pojawiła się niebieska plama. Nie jest to wada partii ani błąd, tylko konsekwencja tego, jak dużo koloru ma w sobie chamazulen.

Trudność polega na tym, że taka plama jest dwiema plamami naraz. Ma część tłustą, pochodzącą z samego olejku, i część barwną, pochodzącą z chamazulenu. Zwykłe pranie w niskiej temperaturze bierze się tylko za jedną z nich i dlatego bywa, że ślad zostaje.

• Nakładaj olejek przed ubraniem się, nigdy po, i daj skórze kilka minut na wchłonięcie
• Trzymaj z dala od jasnych ręczników, pościeli i tapicerki, do masażu weź ciemne prześcieradło
• Buteleczkę stawiaj na talerzyku albo podkładce, nie wprost na jasnym blacie ani na drewnie
• Po dyfuzji przepłucz zbiornik dyfuzora, zanim barwnik osiądzie na ściankach
• Świeżą plamę zabierz od razu: najpierw odetkaj tłuszcz płynem do naczyń albo mydłem, wetrzyj w suchą tkaninę i dopiero potem pierz
• Na trwalsze ślady sprawdza się przetarcie alkoholem izopropylowym przed praniem, ale zrób najpierw próbę w niewidocznym miejscu
• Nie susz poplamionej rzeczy w suszarce przed usunięciem śladu, bo wysoka temperatura utrwala barwnik
• Do własnych mieszanek w rollerze dawkuj oszczędnie, bo wrotycz zabarwi całą zawartość i wszystko, czego ta zawartość dotknie

Każda partia przechodzi zestaw badań CPTG, między innymi chromatografię gazową i spektrometrię mas, które pokazują rzeczywisty profil związków w oleju.

Przy tym olejku badanie ma szczególny sens, bo wrotycz marokański należy do surowców najczęściej podrabianych na rynku. Głęboki niebieski kolor daje też rumianek niemiecki i olejek z drzewa cade, a mieszanki rozcieńczone tańszym surowcem albo dobarwione wyglądają w butelce niemal identycznie. Sama barwa nie dowodzi niczego poza obecnością azulenu. Dopiero chromatogram pokazuje, czy w środku jest Tanacetum annuum z właściwym udziałem sabinenu i kamfory.

Na buteleczce znajdziesz numer partii. Po jego wpisaniu na stronie Source to You zobaczysz raport z badań dokładnie dla swojego opakowania, a nie dla przykładowej próbki.

Nazwa łacińska

Tanacetum annuum

Część rośliny

Kwiat, liść i łodyga

Metoda pozyskania

Destylacja parą wodną

Pochodzenie

Maroko

Pojemność

5 ml

Główne związki

Sabinen, chamazulen, p-cymen, alfa-felandren, beta-pinen, kamfora

Nuta zapachowa

Serca

Karta produktu doTERRA podaje część rośliny jako kwiat, liść i łodygę, a metodę pozyskania jako destylację parą wodną. Aromat opisany jest trzema słowami: owocowy, miękki, balsamiczny. Główne związki to sabinen, chamazulen, p-cymen, alfa-felandren, beta-pinen i kamfora.

Produkt przeznaczony jest wyłącznie do użytku zewnętrznego. Numer partii i termin ważności znajdziesz na opakowaniu, a okres przydatności po otwarciu wynosi 12 miesięcy.

Pięć mililitrów to około 100 kropli. Przy dyfuzji po trzy lub cztery krople wychodzi od dwudziestu pięciu do trzydziestu trzech sesji z jednego opakowania.

Tyle że dyfuzja to najbardziej rozrzutny sposób użycia tego olejku i wcale nie najczęstszy. Karta produktu przy stosowaniu na skórę mówi o jednej lub dwóch kroplach, a przy dodatku do kosmetyku o jednej. Przy takim rytmie, jedna kropla dziennie do porcji kremu, buteleczka starczy na ponad trzy miesiące codziennego używania.

Jeszcze oszczędniej wypada użycie w mieszankach. Wrotycz marokański jest tak silny zapachowo i tak intensywnie barwiący, że do receptury na 10 ml rollera wchodzi zwykle jedna albo dwie krople. Z jednej buteleczki złożysz kilkadziesiąt takich rollerów.

To jest właściwy sposób patrzenia na to opakowanie. Nie kupujesz olejku do codziennego rozpylania po całym mieszkaniu, tylko rzadki surowiec, którego używa się kroplami i który zwykle przeżywa własny termin ważności, jeśli się o nim zapomni.

• Produkt wyłącznie do użytku zewnętrznego, nie do spożycia
• Możliwe podrażnienia skóry, zawsze rozcieńczaj olejem nośnikowym przed nałożeniem
• Przed pierwszym użyciem zrób próbę na przedramieniu i odczekaj dobę
• Unikaj kontaktu z oczami, wnętrzem uszu i innymi wrażliwymi obszarami
• Po aplikacji umyj dłonie, zanim dotkniesz twarzy
• Nie nakładaj na skórę uszkodzoną ani świeżo po zabiegach kosmetycznych
• Olejek barwi powierzchnie i tkaniny, uważaj na jasne ubrania, ręczniki, pościel i blaty
• Przechowuj poza zasięgiem dzieci
• W ciąży, w czasie karmienia i w trakcie leczenia skonsultuj się z lekarzem
• Okres przydatności po otwarciu wynosi 12 miesięcy
• Przechowuj w chłodnym miejscu, z dala od bezpośredniego słońca, zawsze szczelnie zamknięty

Ile ma buteleczka Blue Tansy?
Pięć mililitrów, czyli około 100 kropli. Większość czystych olejków doTERRA sprzedawana jest w butelkach 15 ml, ale wrotycz marokański należy do grupy najrzadszych surowców i standardowo występuje w mniejszym opakowaniu, podobnie jak róża czy melisa.

Dlaczego olejek jest granatowy, skoro kwiaty są żółte?
Bo koloru nie ma w roślinie. W kwiatach znajduje się bezbarwna matrycyna, która dopiero podczas destylacji parą wodną przekształca się w chamazulen o barwie indygo. Kolor powstaje w kotle destylacyjnym, a nie na polu, i jest efektem samego procesu pozyskania olejku.

Czy to ten sam wrotycz, który rośnie w Polsce?
Nie. W Polsce dziko rośnie wrotycz pospolity, Tanacetum vulgare, bogaty w tujon i uznawany za toksyczny. Ten olejek pochodzi z wrotyczu marokańskiego, Tanacetum annuum, czyli innego gatunku o innym składzie, praktycznie pozbawionego tujonu. Wspólna jest tylko polska nazwa rodzajowa, dlatego przy wyszukiwaniu informacji zawsze kieruj się nazwą łacińską.

Czy plami ubrania?
Tak, może plamić, i producent ostrzega o tym wprost na karcie produktu. Barwa pochodzi od chamazulenu i jest bardzo intensywna. Nakładaj olejek przed ubraniem się, trzymaj go z dala od jasnych ręczników i pościeli, a świeżą plamę zabierz od razu płynem do naczyń przed praniem. Pełny zestaw wskazówek znajdziesz w sekcji o plamach wyżej.

Czy mogę wkroplić go do dyfuzora?
Tak. Karta produktu podaje trzy do czterech kropli w dyfuzorze i opisuje aromat jako słodki i owocowy. Po sesji przepłucz zbiornik, bo barwnik potrafi zostawić niebieskawy nalot na ściankach, zwłaszcza gdy woda odparuje do końca.

Czy wrotycz marokański jest w składzie Deep Blue?
Tak. To jeden z dwunastu olejków mieszanki Deep Blue i to od niego pochodzi jej niebieskawy odcień. W Deep Blue siedzi w bazie, obok kocanki włoskiej i rumianku, i dokłada ciemną, balsamiczną słodycz pod mentolową górę.

Czy mogę dodać go do wody albo wypić?
Nie. Karta produktu jest jednoznaczna: produkt wyłącznie do użytku zewnętrznego. Nie dodawaj go do napojów ani potraw.

Jak długo zachowuje jakość?
Zamknięta buteleczka trzymana z dala od światła i ciepła utrzymuje jakość kilka lat, a po otwarciu producent podaje 12 miesięcy. Z czasem barwa potrafi lekko ściemnieć, co jest normalne dla olejków azulenowych. Przechowuj buteleczkę pionowo, szczelnie zamkniętą, w chłodnym miejscu.