Jaki olejek eteryczny na ból głowy: mięta, lawenda czy rozmaryn

Największy błąd przy tym temacie to traktowanie bólu głowy jak jednej dolegliwości. Ból napięciowy, migrena i ból związany z zatokami mają inny przebieg, inne miejsce i inną reakcję na zapach. Zanim więc zapytasz, jaki olejek na ból głowy wybrać, sprawdź, o którym z nich w ogóle mówisz.

Ten podział ma praktyczny skutek. Przy migrenie mocny zapach bywa czynnikiem, który nasila napad, bo nadwrażliwość na zapachy jest jednym z objawów. Ta sama mięta, która przy bólu napięciowym jest pierwszym wyborem, przy migrenie może zadziałać przeciwnie. Dlatego wybierając olejek na ból głowy, zaczynasz od rozpoznania, a nie od półki.

Mięta pieprzowa to jedyny olejek z tej trójki, który ma w Europie status produktu leczniczego roślinnego również dla drogi przez skórę. Monografia Europejskiej Agencji Leków dla olejku z mięty pieprzowej opisuje preparat o stężeniu dziesięciu procent w etanolu, wcierany w skórę czoła i skroni, we wskazaniu łagodzenia lekkich bólów głowy. Monografia zaznacza przy tym, że tej postaci nie zaleca się poniżej osiemnastego roku życia.

Podstawą tego wpisu jest badanie opublikowane w 1996 roku w czasopiśmie „Der Nervenarzt”. Czterdziestu jeden uczestników w wieku od 18 do 65 lat, 164 epizody bólu głowy, układ randomizowany, podwójnie zaślepiony, krzyżowy, z placebo. Preparat z dziesięcioprocentową miętą rozprowadzano szeroko po czole i skroniach, a potem powtarzano po 15 i po 30 minutach.

Zwróć uwagę na liczbę dziesięć procent. To nie jest czysty olejek z butelki i nie jest to też typowe rozcieńczenie kosmetyczne, które w domowej praktyce ma zwykle od jednego do trzech procent. Jeżeli chcesz odtworzyć ten schemat u siebie, potrzebujesz świadomej mieszanki, a nie kropli prosto z zakraplacza. Jak przeliczyć procenty na krople, rozpisałem w przewodniku po rozcieńczaniu olejków.

Mechanizm w dużej części sprowadza się do mentolu, głównego związku olejku z mięty pieprzowej doTERRA obok mentonu i eukaliptolu. Mentol pobudza w skórze receptory, które normalnie odpowiadają na niską temperaturę, więc mózg dostaje sygnał chłodu, choć skóra nie robi się zimniejsza. To odczucie jest najwyraźniejsze w pierwszych minutach i potem stopniowo słabnie.

Praktyczne ograniczenia mięty są dwa i oba warto znać. Po pierwsze, trzymaj się z daleka od okolic oczu, bo opary mentolu potrafią szczypać nawet wtedy, gdy olejek tam nie dotarł. Po drugie, karta produktu nie przewiduje mięty u dzieci poniżej szóstego roku życia, a monografia europejska dla postaci na skórę idzie dalej i mówi o osiemnastu latach. Więcej o samym olejku znajdziesz w osobnym artykule o olejku miętowym doTERRA.

Lawenda pracuje tu zupełnie inaczej niż mięta. Nie chłodzi i nie działa przez skórę czoła, tylko przez wdech. W badaniu opublikowanym w 2012 roku w „European Neurology” czterdziestu siedmiu uczestników z rozpoznaną migreną podzielono na grupę lawendową i placebo. Uczestnicy wcierali dwie do trzech kropli olejku w okolicę nad górną wargą przy pierwszych oznakach bólu i wdychali zapach przez piętnaście minut, a natężenie bólu oceniano co pół godziny przez dwie godziny.

To jedno badanie na niewielkiej grupie, więc nie jest to dowód tej samej wagi co monografia. Jest to natomiast wskazówka, kiedy sięgnąć po lawendę zamiast po miętę. Kiedy ból przyszedł po ciężkim dniu, kiedy towarzyszą mu mdłości i kiedy zamierzasz się położyć, lawenda pasuje lepiej. Główne związki tego olejku to linalol i octan linalylu, a doTERRA pozyskuje surowiec w Bułgarii i we Francji.

Druga przewaga lawendy jest praktyczna. Jest łagodniejsza dla skóry niż mięta i rozmaryn, więc mniej ryzykujesz podrażnieniem przy okolicy twarzy. Wieczorne zastosowania opisałem szerzej w artykule o olejku lawendowym doTERRA.

Rozmaryn doTERRA pochodzi z Hiszpanii i Maroka, destylowany parą wodną z kwiatu i liścia. Jego główne związki to eukaliptol, kamfora i alfa pinen. W analizie chemicznej olejku rozmarynowego wykorzystanego w badaniu przeciwbólowym z 2020 roku eukaliptol stanowił 43,77 procent, kamfora 12,53 procent, a alfa pinen 11,51 procent składu.

To badanie jest jednocześnie powodem, dla którego rozmaryn trafia na takie listy, i powodem, dla którego stawiam go na trzecim miejscu. Prowadzono je na myszach, w teście gorącej płytki, przy podawaniu doustnym przez siedem dni. Olejek w wyższej dawce wydłużał czas reakcji na bodziec bólowy i wzmacniał działanie paracetamolu oraz kodeiny. To interesujący sygnał, ale zwierzęcy model i droga doustna nie przekładają się wprost na kroplę wtartą w skroń.

Praktyczny wniosek jest taki, że rozmaryn ma sens wtedy, gdy ból głowy chodzi w parze ze zmęczeniem i mgłą w głowie, i lubisz zapachy ostre i ziołowe. Ale ma też najdłuższą listę zastrzeżeń z całej trójki. Wysoka zawartość kamfory oznacza krótsze sesje dyfuzji i trzymanie się rozcieńczeń. Nie stosuj go u małych dzieci. W ciąży, przy karmieniu i przy padaczce nie używaj go bez konsultacji z lekarzem. To nie jest olejek, po który sięgasz odruchowo.

Czwarty przypadek jest wart osobnego zdania, bo bywa najczęstszy i najrzadziej rozpoznany. Jeżeli ból głowy wraca zawsze po południu i zawsze w dni pracy, prawdopodobnie zaczyna się niżej, między łopatkami. Wtedy najskuteczniejszy olejek na ból głowy to ten, który w ogóle nie trafia na głowę.

Sama technika jest prosta, ale ma kilka miejsc, w których łatwo zrobić sobie krzywdę. Największe z nich to nałożenie czystego olejku zbyt blisko oczu. Mięta i rozmaryn są pod tym względem wymagające, a skóra wokół oczu jest cienka i reaguje szybciej niż przedramię, na którym zwykle robi się próbę.

Kolejność ma znaczenie. Najpierw rozcieńczenie, potem próba, dopiero na końcu głowa. Jeśli po nałożeniu pojawia się pieczenie, nie spłukuj wodą, bo olejek się w niej nie rozpuszcza i rozniesie się po większej powierzchni. Nałóż zwykły olej roślinny i zetrzyj go chusteczką.

Żaden olejek na ból głowy nie zastępuje rozpoznania. Są sytuacje, w których sięganie po roller zamiast po telefon jest po prostu stratą czasu. Idź do lekarza, jeśli ból pojawił się nagle i jest najsilniejszy w życiu, jeśli towarzyszy mu gorączka, sztywność karku, zaburzenia widzenia, mowy albo osłabienie jednej strony ciała, jeśli wystąpił po urazie głowy albo jeśli jego charakter wyraźnie się zmienił.

Osobna sprawa to częstotliwość. Ból głowy, który wraca kilka razy w tygodniu przez kilka tygodni, jest sygnałem do konsultacji, nawet jeśli każdy pojedynczy epizod udaje się przeczekać. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której regularnie sięgasz po leki przeciwbólowe, bo ich nadużywanie samo w sobie potrafi utrwalać ból.

Na koniec rzecz, o której warto pamiętać przy każdym olejku: to są produkty kosmetyczne albo do dyfuzji, nie leki. Kwestia tego, co wolno z nimi robić i jak czyta się etykietę, jest na tyle obszerna, że poświęciłem jej osobny artykuł o kategoriach na opakowaniu.